Berichten

Gentrification 2.0

Ik woon in Rotterdam West. Op een mooie laan met grote groene kastanje bomen en hier en daar een trespa plaat. Mijn buren links zijn architect en de buren rechts verkopen tweedehands afstandsbedieningen. Achter mij werden een maand geleden twee terroristen opgepakt. Een divers buurtje dus.

Als ik de straat uit loop kom ik op de Middellandstraat, het verlengde van de Kruiskade. Tot een aantal jaar terug een straat die door veel mensen werd gemeden. Louche zaken, criminaliteit en hangjongeren domineerden het straatbeeld. Maar nu beginnen er langzaam leuke koffietentjes op te bloeien. De louche zaken maken plaats voor ambachtelijke winkeltjes en lunchrooms. Het lijkt een schoolvoorbeeld van gentrificatie.

Gentrificatie droom of schrikbeeld

gentrificationGentrificatie is de droom van elke gemeente, het aantrekken van kapitaal krachtigen en niche ondernemers die de wijk weer nieuw elan geven. De huizenprijs stijgt en de oude minder bedeelde bewoners maken plaats voor nieuwe rijke hipsters met racefiets, MacBooks en latte machiato’s.
Soms zorgt dit voor boosheid bij de oorspronkelijke bewoners van de wijk. Zoals in Prenzlauerberg, Berlijn, het schoolvoorbeeld van gentrification, in de hipste stad van Europa.

Wijkontwikkeling van binnenuit

Op de Middellandstraat gebeurt dit anders. Hier geen blanke middenklasse die het straatbeeld domineert maar een cultureel divers publiek en ondernemers met verschillende achtergronden die investeren in deze super gemêleerde wijk.
Zo zit er sinds kort een Kaapverdiaanse taartenbakster, een Irakese kapper die een foto expositie host en een wijkcentrum geheel gerund door bewoners. Mijn favoriete plek is Espresso Dates. Een Marokkaanse lunchroom waar toute Rotterdam de deur plat loopt. Oudere Marokkaanse mannen met mooie Afrikaanse jurken nippend aan sterke koffie, jonge kunstenaars met hun wortels in allerlei delen van de wereld en zakenlui in pak.

Sterke Schouders Sterke Stad: een nieuwe (multi) culturele elite

Op de Middellandstraat lukt het steeds beter om te kijken naar wat er al is en dat te versterken. Jonge ondernemers vinden hun weg als je de route goed aangeeft en niet te veel drempels opwerpt. Deze voorbeeldfiguren voor alle stadgenoten maken de wijk aantrekkelijker om te verblijven zonder mensen uit te sluiten.

Hipster 2.0

Dat is de toekomst, sterker nog, dat is de realiteit. Zeker voor een internationale stad als Rotterdam is de hipster 1.0 verleden tijd. Het is tijd voor de volgende versie: De hipster 2.0, met hoofddoek, met afro, met of zonder baard. Daarom op de Middellandstaat geen protesten over veryuppisering maar laagdrempelige ondernemingen die deze straat weer op de kaart zetten en waar bewoners zich in herkennen.

Diversiteit als voorwaarde

Daar zit de echte verbindende factor, dat is de nieuwe markt waarin integratie geen issue is en diversiteit een gegeven. Stimuleer deze ondernemers in dat wat ze doen. Dat maakt het straatbeeld echt een unique selling point met een wijk die van binnenuit opbloeit. De nieuwe culturele elite bestaat niet alleen uit de witte hoogopgeleide, baard dragende, racefiets rijdende Hollander. Het is de zelfbewuste bewoner van de grote stad die diversiteit wil vieren en ervan geniet.

Gebiedsontwikkeling is een feestje!

Gebiedsontwikkeling is een term die wat mij betreft in een lang rijtje containerbegrippen geschaard kan worden en geen mens feitelijk meer wat zegt. Te breed om iets te duiden. Te ingeburgerd om niet meer te gebruiken. Pogingen om er toch nog wat van te maken (nieuwe stijl, organisch) ten spijt.

“En wat doe jij eigenlijk?”

Regelmatig doe ik verwoede pogingen om op een verjaardag uit te leggen wat voor werk ik nu eigenlijk doe als gebiedsontwikkelaar. Mijn laatste poging was op de verjaardag van mijn dochter. Een accountant was benieuwd en dit resulteerde in de volgende opsomming:

  • Specialist, op ongeveer elk thema dat je kunt benoemen binnen de ruimtelijke ontwikkeling, zodat je met creatieve oplossingen kunt komen;
  • Strateeg, die vanuit de overdaad aan inhoud een heldere en verfrissende koers kan bepalen;
  • Beleidsmakelaar, door ervoor te zorgen dat beleidsambities elkaar versterken in een programma en te besteden centjes werkelijk renderen;
  • Dompteur annex regisseur, zodat iedereen meedoet en het tempo klopt;
  • Acrobaat, het is immers een soort van koorddansen de hele dag…..
  • Kameleon, omdat je elke kleur aan moet kunnen nemen om betrokkenen te begrijpen en hun ideeën een plek te geven in het geheel;
  • Vertaler, tussen mensen die in de basis in dezelfde taal spreken, maar elkaar niet begrijpen.

Helder niet waar? De betreffende accountant haalde een pilsje voor me en gaf vervolgens een opsomming van zijn type klanten en de werkzaamheden die hij zoal voor hen deed. Confronterend overzichtelijk bleek zijn wereld… Dit leidde bij mij tot de vraag; wat is nou de kern van wat ik dagelijks doe?

Oplossingen komen vanzelf

Interessant is dat in alle rollen die ik benoemde het gaat over verschillen in abstractieniveaus, beleving en de zoektocht naar aan succesvolle interactie. Het identificeren van dillema’s is in de gebiedsontwikkelingspraktijk al lastig genoeg. Het vakmanschap zit hem in het adresseren van de aanleiding.

Een oplossing aanreiken zal het probleem negen van de tien keer vergroten. Het gaat om het creëren van een situatie waarin mensen elkaars belangen zien, begrijpen en realistisch kunnen waarderen. Alleen dan kunnen slimme oplossingen ontstaan en vooruitgang worden geboekt. Aan welke knoppen je hiervoor moet draaien verschilt op elke plek en op elke dag. Leg dat maar eens uit op een verjaardag!

De laatste ronde

De verjaardag nadert zijn einde, ik zoek de accountant nog even op voor een laatste poging. Hoe maak je ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk waar mensen waarde aan hechten? Dat doe ik door iedereen die daarin een bijdrage kan leveren te identificeren, een plek te geven en aan elkaar te verbinden daar waar hun belangen elkaar raken. Ruimtelijke ontwikkeling is hier vooral het effect van en niet de aanleiding.

Gebiedsontwikkeling is volgens mij vooral het benoemen, verbinden en benutten van concrete kansen in de maatschappij die samen een waardevolle ruimtelijke impact hebben.