• Bewonersinitiatieven
  • Bottom-up gebiedsontwikkeling
  • Initiatiefrijke bewoner
  • Mensen verbinden
  • Omgevingswet
  • Zelfbouw

Een alternatief voor de participatieladder

Gemeenten willen – al dan niet gestimuleerd door de Omgevingswet en transities in het sociale domein – steeds meer ruimte geven aan ideeën en initiatieven in de lokale samenleving. Om die participatie in goede banen te leiden, gebruiken ze nog veelal de participatieladder van Arnstein uit 1969 of een afgeleide daarvan. Die is ontstaan in de tijd dat inspraak werd geïntroduceerd. Het gebruik van participatieladders levert vandaag de dag lang niet altijd meer het gewenste effect. In tegendeel zelfs. Daarom werkt Volq in samenwerking met studenten Bestuurskunde van de Erasmus Universiteit in Rotterdam aan een alternatief.

Negatieve effecten van de ladder

Eerst even in het kort enkele nadelen van het gebruik van participatieladders. Ten eerste zijn verreweg de meeste ladders gedefinieerd vanuit de overheid. Ze leggen vooral nadruk op de rol van de overheid (faciliteren, consulteren, delegeren, etc.) en helpen bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties niet om hun rol in te vullen. Onbedoeld zorgt de participatieladder daarmee eerder voor controle en sturing door de overheid, dan voor ruimte voor de lokale samenleving. De participatieladder biedt kortom geen goede oplossing voor overheidsparticipatie.

Ten tweede doet de participatieladder geen recht aan de complexe en diverse maatschappelijke opgaven die er spelen. De ladder wekt in de praktijk onbedoeld de indruk dat je als gemeenten één dominant participatieniveau kan kiezen als bestuursstijl. Of hooguit één participatieniveau per project of proces. Dit voorkomt dat de gemeente flexibel kan inspelen op de hedendaagse dynamiek en behoeften in de maatschappij en het schept bij bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties verkeerde verwachtingen. Als er tijdens participatieprocessen onvrede onder participanten ontstaat, gaat dit vrijwel nooit over de inhoud maar bijna altijd over het proces.

Tenslotte wordt de participatieladder ook steeds vaker toegepast om per doelgroep de ruimte te bepalen die er is om mee te doen. Er worden bij de start van een project uitgebreide doelgroepanalyses en stakeholderanalyses gemaakt en op basis daarvan worden mensen uitgenodigd om aan een participatieproces deel te nemen. Regelmatig wordt op deze wijze in projectorganisaties voor de start van een participatieproces bepaald in welke mate mensen iets mogen vinden. Als dit al ooit heeft gewerkt, dan is dat tegenwoordig in ieder geval niet meer zo. De ruimte voor goede ideeën vanuit de samenleving wordt te zeer ingeperkt, de kans op mooie nieuwe ontwikkelingen en initiatieven wordt verkleind en er ontstaat bij inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties te vaak onbedoeld de indruk dat de participatie slechts schijn is.

Het alternatief

Genoeg redenen om te werken aan een alternatief voor de participatieladder. Met die ambitie hebben we studenten Bestuurskunde van de Erasmus Universiteit Rotterdam aan het werk gezet. Via individuele gesprekken met bewoners, ondernemers, vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en ambtenaren en via creatieve sessies zijn ze tot een nieuwe procesaanpak voor participatie gekomen. Een iteratief procesmodel waarmee initiatiefnemers de participatie kunnen organiseren van eerste idee, via een gedeelde ambitie en verschillende plannen tot uiteindelijk een zichtbaar resultaat. De aanpak maakt gebruik van actuele inzichten rond onder meer appreciative inquiry, design thinking en deep democracy. Het model helpt om in een proces de juiste stappen te zetten, met elkaar een goede balans te vinden tussen richting geven en ruimte bieden en op het juiste moment de juiste vragen met elkaar te bespreken.

Procesmodel Participatie - Volq | Erasmus Universiteit Rotterdam

Denk en doe mee!

Het bovenstaande Procesmodel voor participatie (PDF) is een eerste versie. De komende periode gaan we het procesmodel verder uitwerken met gemeenten en initiatiefnemers. Wil je meedoen of heb je ideeën voor verbetering? Laat het ons weten! Laat hieronder je reactie achter of mail naar onnodevries@volq.nl.

Ideeënfabriek: ‘De Nationale Participatiemeter’

Steeds meer gemeenten geven structureel ruimte aan de ideeën van bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties bij (omgevings)visies, opgaven en ontwikkelingen in de stad of in het dorp. Participatie en ruimte bieden voor initiatieven vraagt veel van de ambtelijke organisatie. Hoe kijken ambtenaren aan tegen hun nieuwe rol? Welke competenties willen zij graag ontwikkelen om goed aan de slag te kunnen? En wat hebben zij nodig van de organisatie?

 

Om deze en andere belangrijke vragen te kunnen beantwoorden, ontwikkelen wij op dit moment ‘de Nationale Participatiemeter’. Dit onderzoeksinstrument geeft gemeenten een duidelijk beeld van o.a. de houding, de vaardigheden en de ontwikkelbehoefte van medewerkers als het gaat om participatie en van de opgave(n) voor de organisatie. Voor we de Nationale Participatiemeter lanceren, willen we een laatste keer met enkele kritische professionals sparren over o.a. de definitieve vragenlijst, de resultaten die het instrument oplevert en de wijze waarop die moeten worden gepresenteerd om er daadwerkelijk als gemeente mee aan de slag te kunnen.

 

De Ideeënfabriek over ‘de Nationale Participatiemeter’ vindt plaats op woensdag 13 juni a.s. van 9.00 uur tot 11.00 uur bij Volq (Zomerhofstraat 84, Rotterdam). Deelname is gratis. Doe jij mee? Dan ontvang je vooraf een testvragenlijst om in te vullen. Tijdens de Ideeënfabriek scherpen we de opzet van de Nationale Participatiemeter samen met jou en enkele andere professionals verder aan. Je gaat vervolgens naar huis met nieuwe inspiratie en als dank met een scherp aanbod om de Nationale Participatiemeter na de lancering in jouw organisatie te introduceren.

 

Ben jij nieuwsgierig geworden naar de Nationale Participatiemeter? En wil je als één van de eersten meedenken over de opzet? Laat me dan weten dat je er op 13 juni a.s. bij bent. Lijkt me erg leuk! Kun jij niet? Dan is een kritische collega in jouw plaats uiteraard ook welkom.

 

Aanmelden kan door een email met je contactgegevens te sturen naar onnodevries@volq.nl. Wij sturen je een bevestiging als er nog plek is. Het aantal plaatsen is namelijk beperkt, dus reageer snel, want volq=vol!

Ideeënfabriek: met participatie naar omgevingsvisie

Kennis is macht, maar kennis delen is kracht! Daarom houden we op woensdagochtend 25 april van 08:30 tot 11:00 uur een interactieve kennissessie in Rotterdam. Heb jij in jouw functie dagelijks te maken met de ontwikkeling van de omgevingsvisie en/of participatie, dan ben je van harte uitgenodigd om samen met ons aan de hand van twee succesvolle praktijkvoorbeelden te brainstormen. We gaan het hebben over o.a. rolverdeling, verwachtingen en tools om participatie toe te passen binnen de nieuwe kaders van de omgevingswet. Aan het eind van de ochtend ga je naar huis met nieuwe inspiratie en een gezamenlijke, concrete aanpak om participatie in jouw gemeente vorm te geven. Deelname is gratis!

Aanmelden kan door een email met je contactgegevens te sturen naar jonnerobberegt@volq.nl. Wij sturen je een bevestiging met overige informatie zoals het adres van de locatie.

Overlast van regenwater is een steeds groter probleem, tijd voor een andere aanpak

Het lijkt zo logisch: als de straten blank staan, moet de gemeente het oplossen. Maar water houdt zich niet aan de grens tussen privé en openbaar. Bewoners zouden een veel grotere rol moeten krijgen in de aanpak van al dat regenwater.

Terwijl we deze blog schrijven, regent het buiten. Nee, het hoost. Gevolg van klimaatverandering, of toeval? Feit is dat al dit water ergens naar toe moet. Om daar een heel klein beetje bij te helpen, heeft Wout samen met 32 buren hun schuurtjes dit weekend van een groen dak voorzien. Die daken samen houden bij een goede bui ongeveer 4.000 liter water vast, dat niet in het riool of op straat komt. Wout heeft dit gedaan vanuit de overtuiging dat het probleem van wateroverlast in stadswijken effectief aangepakt kan worden door de bewoners zelf. Een visie die de gemeente Rotterdam van harte ondersteunt, met meedenken en met subsidie.

Niet alleen de Gemeente Rotterdam maakt zich serieus zorgen over wateroverlast. Landelijk is recent het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie gepubliceerd. Een nationale aanpak om er voor te zorgen dat in 2050 onze gebouwde omgeving minder kwetsbaar is voor de gevolgen van klimaatverandering zoals wateroverlast, hittestress, droogte en overstromingen.

Participatie bij klimaatadaptatie

Vanuit Volq zien we dat klimaatadaptatie een steeds belangrijker thema is bij onze opdrachtgevers. De overheid kan veel doen, maar klimaatadaptatie – zeker in dicht bebouwde steden – is per definitie een gezamenlijk opgave van overheid en bewoners. Water houdt zich namelijk niet aan de grens van privé en openbaar. Spreken we bewoners over dit thema, dan denken de meesten dat het klimaat inderdaad verandert en wateroverlast toeneemt. Er staat regelmatig water op straat of de kelder loopt onder. Wat opvalt is dat het probleem in algemene zin wordt herkend, maar er weinig kennis is over het onderwerp. Laat staan een helder idee over wat ze zelf kunnen doen om te helpen.

Volq is betrokken bij twee pilots die hier verandering in moeten brengen: de aanpak voor het ‘hemelwater proof’ maken van de Agniesebuurt in Rotterdam en de pilot voor klimaatadaptatie van het Stationsgebied in Leiden. Een bestaande stadswijk waar het riool vervangen moet worden en een grote binnenstedelijke herontwikkeling. In beide projecten speelt participatie een belangrijke rol, vanuit de overtuiging dat klimaatverandering iedereen treft en klimaatadaptatie alleen effectief is, als overheden, bewoners en andere stakeholders de handen ineen slaan.

Naar een effectieve aanpak

Vanuit onze ervaring, van het privé vergroenen van schuurtjes tot projecten voor onze opdrachtgevers, stellen we voor de klimaatproblematiek en -aanpak veel beter onder de aandacht te brengen bij bewoners van kwetsbare gebieden. En met name op het niveau van een straat, blok of buurtje. De volgende lessen trokken wij en zien we als succesfactoren voor effectief klimaatbeleid door overheden:

  • Verzorg kennis. Er is veel meer kennis nodig over klimaatverandering en klimaatadaptatie, vooral over de oorzaken en gevolgen in de eigen stad en straat. Pas dan zal er een urgentie ontstaan om bij te dragen aan de oplossing.
  • Geef inwoners een perspectief op wat ze zelf kunnen doen. Maak kleine bijdrages op een simpele manier mogelijk door kennis, kunde en / of subsidies.
  • Betrek bewoners van een straat of wijkje vanaf het eerste begin bij planvorming rondom klimaatadaptief ontwerp van de openbare ruimte. De impact van de maatregelen is groot, dus de betrokkenheid moet dat ook zijn! Bepaal samen de ambities, maak samen een aanpak, verzin hem niet van achter je bureau!
  • Breng mensen met ideeën en initiatieven samen. Laat ze elkaar inspireren en enthousiasmeren. Faciliteer een lokale community rondom klimaatadaptatie.

We helpen graag met inspirerende voorbeelden, het opstellen van een lokaal deltaplan met bewoners of het opzetten van een community. 

Capelle aan den IJssel viert uitvoering gebiedsvisie op straat

“Dat vond ik toch wel even gek hier in Capelle aan den IJssel,” verbaasde zanger Xander de Buisonje zich onlangs tijdens een optreden op het Capelse Stadsplein. “Ik treed vaak op bij openingen, maar hier vieren ze een feestje als het werk nog maar net is begonnen.” De gemeente Capelle aan den IJssel pakt de participatie rond ontwikkelingen in de stad inderdaad net wat anders aan. Ze organiseren jaarlijks samen met partners een groot feest middenin de bouwput om bewoners op straat te laten beleven wat er de komende jaren allemaal beter wordt. Volq draagt daaraan graag een steentje bij.

Beleefbare gebiedsvisie

Vorig jaar presenteerde de gemeente na een intensief participatietraject van 1,5 jaar de eerste beleefbare gebiedsvisie van Nederland. Geen ambtelijk document, maar een ‘CentrumXpeditie’. Een route van iets meer dan 5 kilometer langs alle locaties waar de komende jaren gebouwd of verbouwd wordt. De route is te herkennen aan innovatieve en interactieve stoeptegels, die samen met Heijmans zijn ontwikkeld. Ook is er een papieren routekaart en een mobiele website die je onderweg informatie geeft over alle ontwikkelingen. Tijdens de opening van de route vorig jaar beleefden ongeveer 2.500 Capellenaren de toekomstplannen op de verschillende locaties.

Beleving op locatie

Op zaterdag 23 september van dit jaar was de 2e editie van de CentrumXpeditie. Bezoekers konden op de verschillende locaties ervaren wat er het afgelopen jaar allemaal is gebeurd en wat er voor het komende jaar op de planning staat. En natuurlijk was er volop ruimte om ideeën in te brengen. Zo bekeken Capellenaren met een VR-bril twee ontwerpen voor het Stadsplein en konden zij in de weken na het evenement hun favoriete ontwerp kiezen. Even verderop gaven sporters een demonstratie calisthenics in een park dat door hen en andere bewoners zelf is ontworpen. En de route ging verder richting De Mient, waar toekomstige bewoners getuige waren van de sloop van bedrijfspanden die plaatsmaken voor hun zelfbouwwoningen. Capellenaren maken de stad!

In gesprek

De jaarlijkse CentrumXpeditie is geen feest op zich, maar een interactief evenement om gemeente, bewoners, ondernemers en maatschappelijke partners met elkaar in gesprek te brengen en te houden over belangrijke ontwikkelingen in de stad. Wil jouw gemeente ook in gesprek met bewoners, ondernemers en maatschappelijke partners over belangrijke ontwikkelingen? Neem contact met ons op en we komen graag langs om met elkaar tot creatieve en resultaatgerichte ideeën te komen.