Een alternatief voor de participatieladder

Gemeenten willen – al dan niet gestimuleerd door de Omgevingswet en transities in het sociale domein – steeds meer ruimte geven aan ideeën en initiatieven in de lokale samenleving. Om die participatie in goede banen te leiden, gebruiken ze nog veelal de participatieladder van Arnstein uit 1969 of een afgeleide daarvan. Die is ontstaan in de tijd dat inspraak werd geïntroduceerd. Het gebruik van participatieladders levert vandaag de dag lang niet altijd meer het gewenste effect. In tegendeel zelfs. Daarom werkt Volq in samenwerking met studenten Bestuurskunde van de Erasmus Universiteit in Rotterdam aan een alternatief.

Negatieve effecten van de ladder

Eerst even in het kort enkele nadelen van het gebruik van participatieladders. Ten eerste zijn verreweg de meeste ladders gedefinieerd vanuit de overheid. Ze leggen vooral nadruk op de rol van de overheid (faciliteren, consulteren, delegeren, etc.) en helpen bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties niet om hun rol in te vullen. Onbedoeld zorgt de participatieladder daarmee eerder voor controle en sturing door de overheid, dan voor ruimte voor de lokale samenleving. De participatieladder biedt kortom geen goede oplossing voor overheidsparticipatie.

Ten tweede doet de participatieladder geen recht aan de complexe en diverse maatschappelijke opgaven die er spelen. De ladder wekt in de praktijk onbedoeld de indruk dat je als gemeenten één dominant participatieniveau kan kiezen als bestuursstijl. Of hooguit één participatieniveau per project of proces. Dit voorkomt dat de gemeente flexibel kan inspelen op de hedendaagse dynamiek en behoeften in de maatschappij en het schept bij bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties verkeerde verwachtingen. Als er tijdens participatieprocessen onvrede onder participanten ontstaat, gaat dit vrijwel nooit over de inhoud maar bijna altijd over het proces.

Tenslotte wordt de participatieladder ook steeds vaker toegepast om per doelgroep de ruimte te bepalen die er is om mee te doen. Er worden bij de start van een project uitgebreide doelgroepanalyses en stakeholderanalyses gemaakt en op basis daarvan worden mensen uitgenodigd om aan een participatieproces deel te nemen. Regelmatig wordt op deze wijze in projectorganisaties voor de start van een participatieproces bepaald in welke mate mensen iets mogen vinden. Als dit al ooit heeft gewerkt, dan is dat tegenwoordig in ieder geval niet meer zo. De ruimte voor goede ideeën vanuit de samenleving wordt te zeer ingeperkt, de kans op mooie nieuwe ontwikkelingen en initiatieven wordt verkleind en er ontstaat bij inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties te vaak onbedoeld de indruk dat de participatie slechts schijn is.

Het alternatief

Genoeg redenen om te werken aan een alternatief voor de participatieladder. Met die ambitie hebben we studenten Bestuurskunde van de Erasmus Universiteit Rotterdam aan het werk gezet. Via individuele gesprekken met bewoners, ondernemers, vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en ambtenaren en via creatieve sessies zijn ze tot een nieuwe procesaanpak voor participatie gekomen. Een iteratief procesmodel waarmee initiatiefnemers de participatie kunnen organiseren van eerste idee, via een gedeelde ambitie en verschillende plannen tot uiteindelijk een zichtbaar resultaat. De aanpak maakt gebruik van actuele inzichten rond onder meer appreciative inquiry, design thinking en deep democracy. Het model helpt om in een proces de juiste stappen te zetten, met elkaar een goede balans te vinden tussen richting geven en ruimte bieden en op het juiste moment de juiste vragen met elkaar te bespreken.

Procesmodel Participatie - Volq | Erasmus Universiteit Rotterdam

Denk en doe mee!

Het bovenstaande Procesmodel voor participatie (PDF) is een eerste versie. De komende periode gaan we het procesmodel verder uitwerken met gemeenten en initiatiefnemers. Wil je meedoen of heb je ideeën voor verbetering? Laat het ons weten! Laat hieronder je reactie achter of mail naar onnodevries@volq.nl.

Capelle aan den IJssel viert uitvoering gebiedsvisie op straat

“Dat vond ik toch wel even gek hier in Capelle aan den IJssel,” verbaasde zanger Xander de Buisonje zich onlangs tijdens een optreden op het Capelse Stadsplein. “Ik treed vaak op bij openingen, maar hier vieren ze een feestje als het werk nog maar net is begonnen.” De gemeente Capelle aan den IJssel pakt de participatie rond ontwikkelingen in de stad inderdaad net wat anders aan. Ze organiseren jaarlijks samen met partners een groot feest middenin de bouwput om bewoners op straat te laten beleven wat er de komende jaren allemaal beter wordt. Volq draagt daaraan graag een steentje bij.

Beleefbare gebiedsvisie

Vorig jaar presenteerde de gemeente na een intensief participatietraject van 1,5 jaar de eerste beleefbare gebiedsvisie van Nederland. Geen ambtelijk document, maar een ‘CentrumXpeditie’. Een route van iets meer dan 5 kilometer langs alle locaties waar de komende jaren gebouwd of verbouwd wordt. De route is te herkennen aan innovatieve en interactieve stoeptegels, die samen met Heijmans zijn ontwikkeld. Ook is er een papieren routekaart en een mobiele website die je onderweg informatie geeft over alle ontwikkelingen. Tijdens de opening van de route vorig jaar beleefden ongeveer 2.500 Capellenaren de toekomstplannen op de verschillende locaties.

Beleving op locatie

Op zaterdag 23 september van dit jaar was de 2e editie van de CentrumXpeditie. Bezoekers konden op de verschillende locaties ervaren wat er het afgelopen jaar allemaal is gebeurd en wat er voor het komende jaar op de planning staat. En natuurlijk was er volop ruimte om ideeën in te brengen. Zo bekeken Capellenaren met een VR-bril twee ontwerpen voor het Stadsplein en konden zij in de weken na het evenement hun favoriete ontwerp kiezen. Even verderop gaven sporters een demonstratie calisthenics in een park dat door hen en andere bewoners zelf is ontworpen. En de route ging verder richting De Mient, waar toekomstige bewoners getuige waren van de sloop van bedrijfspanden die plaatsmaken voor hun zelfbouwwoningen. Capellenaren maken de stad!

In gesprek

De jaarlijkse CentrumXpeditie is geen feest op zich, maar een interactief evenement om gemeente, bewoners, ondernemers en maatschappelijke partners met elkaar in gesprek te brengen en te houden over belangrijke ontwikkelingen in de stad. Wil jouw gemeente ook in gesprek met bewoners, ondernemers en maatschappelijke partners over belangrijke ontwikkelingen? Neem contact met ons op en we komen graag langs om met elkaar tot creatieve en resultaatgerichte ideeën te komen.

Samen een mooi feestje organiseren!

Samen met de gemeente Capelle aan den IJssel hebben we de eerste beleefbare gebiedsvisie van Nederland gemaakt. Hoe? Een route van ongeveer 5 kilometer door het centrumgebied, waarbij je op straat de ontwikkelingen die binnen nu en 10 jaar gaan spelen kan beleven: de CentrumXpeditie. Ruud schreef er al eens eerder over in zijn blog: Iedere stad een pretpark! Deze mooie gebiedsvisie mag natuurlijk niet ongemerkt blijven, zoveel mogelijk mensen moeten het kunnen beleven. En dus: een feestje als opening. Leuk, voor een feestje ben ik altijd in!

Beleving creëren

Het beleven van een ontwikkeling. Hoe doe je dat? We richten ons op twee zaken: Leuke, speelse oplossingen in de openbare ruimte en langdurige betrokkenheid.

De komende jaren blijven er steeds objecten verschijnen op de route die je vertellen wat er gaat gebeuren en je aanzetten om mee te doen. Van een picknicktafel met plattegrond, een gebouwd huisje met schommel waar je alle informatie over zelfbouw vindt, een rode lijn om de uitbreiding van het winkelcentrum te duiden tot tijdelijk gebruik van panden die gesloopt gaan worden.
Het tweede is eigenlijk nog belangrijker: het creëren van blijvende impact samen met partners in het centrumgebied. Partners brengen leven in de brouwerij. Zonder leven geen beleving!

Regel jij dat even?

De start van een leuk feestje: allemaal gave ideeën, een hele lijst met partners en goede moed. Maar hoe pak je dat dan aan, hoe creëer je die blijvende impact? We zijn bewust met heldere spelregels naar buiten gegaan. De gemeente betaalt niks volledig op haar kosten, en laat iedere partner mee investeren. Partners vulden dit zelf in: tijd, geld, middelen, noem maar op. Voor velen vergde dit een kleine omslag in denken. Geef mensen een budget en een opdracht, en ze regelen iets voor je. Daar hou je alleen niks aan over als het feestje weer is afgelopen. Heldere uitgangspunten over investeringen en een insteek ‘alles is mogelijk’ zorgden ervoor dat partners zijn gaan nadenken over hun eigen kracht en betekenis voor Capelle. Bovendien zorgde het voor meer betrokkenheid. Op de dag van de opening werd dit nog extra duidelijk: de meest succesvolle activiteiten werden vooral getrokken door partners die zelf behoorlijk mee hadden geïnvesteerd. Zij staken tijd in de organisatie, extra promotie, namen hun eigen achterban mee, en stonden vol energie klaar om aan de slag te gaan. Een voorbode van succes!

Zaterdag 24 september: een geslaagd feestje!

De dag was super, het weer kon niet beter en iedereen had er zin in. Ik zag veel verhitte, maar super blije kindergezichtjes (5 kilometer is wel ver voor die kleine beentjes, toppers zijn het!) en bestuurders waren onder de indruk. Het leukste vond ik de ontmoetingen die ik die dag had met tevreden partners van de gemeente die zich al jaar en dag inzetten voor Capellenaren. Vrijwilligers, maatschappelijke organisaties en ondernemers; iedereen deed mee en investeert op zijn eigen manier, maar samen hebben we er een hele mooie dag van gemaakt!

En nu?

De opening van de CentrumXpeditie was erg geslaagd, maar nu? We gaan zo snel mogelijk met de betrokken partners in gesprek over hun inspanningen in een vervolg. Er worden al meer gave activiteiten georganiseerd in het stadscentrum van Capelle aan den IJssel, dus de eerste successen voor de stad worden al geboekt. Nu moeten we verder en zorgen dat we de energie vasthouden. De gebiedsvisie in praktijk brengen. Als ik terugkijk naar vorige week zaterdag heb ik daar alle vertrouwen in!

 

Iedere stad een pretpark!

Er komen mooie tijden aan voor stadsmakers in overheidsdienst want de omgevingswet komt eraan. De omgevingswet biedt maximale vrijheid en moet een cultuurverandering op gang brengen. En nog mooier, de omgevingsvisie is straks een vormvrij instrument. Geen stapels papier dus, maar elke vorm die past om de juiste boodschap over te brengen aan burgers en buitenlui. Hoe vet is dat?

Waarom dan wachten?

Niet dus. Ook nu al kan er al veel meer dan gebruikelijk bij veel gemeenten.

Samen met de gemeente Capelle aan den IJssel heeft Volq de eerste beleefbare visie van Nederland ontwikkeld: Een visie op het centrum van de stad die in het betreffende gebied ook wordt vastgesteld en beleefd kan worden door middel van een route langs de ontwikkellocaties. Veel leuker toch dan alleen in de gemeenteraad? En logischer ook, want de visie komt daar vandaan. Wij hebben alleen de puzzelstukjes gezocht en aan elkaar gelegd.

Appeltje eitje?

Ja en nee… Het kostte wat moeite om iedereen direct aan boord te krijgen. We hebben alle mogelijke bezwaren gehoord, maar uiteindelijk ook alles samen opgelost; we moeten echt wat meer achtergronden kunnen geven, dit kan toch geen beleidsstuk zijn, dit kan juridisch niet, we hebben wel eens eerder zoiets geprobeerd en het is toen niet gelukt, dit accepteert de gemeenteraad nooit… Toch wel dus! Unaniem vastgesteld en de ambtelijke betrokkenheid is zeer groot.

Het advies: ga er samen mee aan de slag, distilleer de argumenten uit de gewoontes en verzin samen een betere oplossing. Die is er namelijk altijd.

Maak het mee!

24 september wordt de route in Capelle geopend. Een route van 5 km door het gebied vol met attracties. Kleine verborgen attracties en grotere die indruk maken. Net als in een pretpark dus. Van sportactiviteiten en muziek in het park tot live streetart, speciale horeca-aanbiedingen, een huizenroute langs ontwikkellocaties en watersporten op de IJssel! Als de je de route hebt verkend, heb je de toekomst van het gebied beleefd en ben je geprikkeld om er zelf een bijdrage aan te leveren.

Maak het mee de 24e september in Capelle of kom naar onze ideeënfabriek XL op 20 oktober en beleef de toekomst van stadsmaken!